NĂM MỚI : MỘT TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI

Nguyễn Đông-Khê

Năm mới là thời điểm thuận tiện giúp ta nhìn lại chính mình, chỉnh đốn những sai quấy lỗi lầm trong suốt một năm qua, và nỗ lực trong việc biến những giấc mơ thành hiện thực. Khi còn sống ở quê nhà sau năm 1975, chắc hẳn biết bao lần nhiều người trong chúng ta từng tha thiết mơ đến một ngày nào đó được hít thở bầu khí tự do, được nhìn ngắm ánh sáng thay vì phải ngụp lặn giữa màn đêm u tối tràn ngập trên quê hương. Khi đến bến bờ tự do rồi, ước mơ của chúng ta có cơ hội bay cao và lan rộng đến mọi lãnh vực trong đời sống. Người mới đến đất mới thường có được hùng khí của một chàng trai đầy nhựa sống, tưởng chừng như bạt được núi lấp được sông. Thời gian trôi nhanh, đời sống "ba chìm bẩy nổi" của kiếp con người, bài học trường đời thật vô cùng cao quí và đắt giá ! Chẳng vậy mà tại một nghĩa trang nọ, đã có lời này khắc trên mộ bia để đời :

"Khi còn trẻ và tự do, tôi mơ ước được thay đổi thế giới.

"Khi lớn lên và khôn ngoan hơn, tôi thấy rằng thế giới chẳng đổi thay chút nào nên tôi quyết định chỉ mong thay đổi đất nước tôi mà thôi. Nhưng rồi đất nước tôi cũng chẳng có dấu hiệu chi tốt hơn.

"Khi tuổi đời xế bóng, tôi dồn hết sức lực để thay đổi gia đình, người thân và bạn bè của tôi, vậy mà rút cuộc, đâu vẫn hoàn đó, tôi không thấy có chút mảy may tiến triển nào nơi họ cả.

"Giờ đây, thoi thóp trong hơi thở cuối cùng, tôi nhận ra rằng: Nếu tôi chú tâm thay đổi chính mình, thì biết đâu bằng gương sáng của tôi, gia đình tôi lại chẳng nên tốt hơn, và biết đâu khi gia đình tôi được cải thiện, đất nước tôi lại khá hơn, và biết đâu khi đất nước tôi được khá hơn, thế giối lại chẳng đổi thay ? Và nếu còn được ước mơ, tôi mong bắt đầu lại cuộc đời mình .

(Nguyễn Thái Hợp, Một Nửa Hành Trình, Chân Lí 1997, Trang 172-173.)

Lời lẽ trên mộ bia rõ ràng là một thông điệp nhắc nhở con người về một thứ "trật tự thế giới mới". Trật tự ấy phải được khởi đầu từ chính cái "tôi" của mỗi người, trong tương quan với tha nhân. Trật tự thế giới mới ấy phải được bắt đầu từ mỗi người, từ nội tâm sâu thẳm của mỗi người, và nó có khả năng lớn mạnh như "phù đổng thiên vương", lan rộng và ảnh hưởng sang thế giới con người; từ một nghĩa cử và ý hướng làm đẹp cuộc đời, nó có sức sưởi ấm hành tinh lạnh lẽo và thiếu vắng tình người này đúng như câu nói "thà đốt lên một đốm sáng còn hơn ngồi nguyền rủa bóng tối cuộc đời". Để thực hiện điều ấy, Victor M. Parachin trong tạp chí Catholic Digest số Tháng Tám năm 1997 đã đưa ra 16 đề nghị cụ thể như sau :

1. Chuyển sang cho người khác:

Nếu bạn nhận được sự tử tế từ một người nào, cách đáp trả tốt nhất là bạn chuyển sang làm cho người khác. Một phụ nữ sống ở California nhớ lại:

"40 năm trước đây, khi tôi đang theo học trường Đại Học UC Berkeley, tôi không có đủ tiền trả chi phí phòng thí nghiệm. Một người làm việc cho một nhà thờ nọ đã cho tôi vay đủ để trả tiền chi phí. Thế rồi khi tôi có được việc làm, tôi đến gặp bà nọ để gởi lại số tiền đã mượn. Bà ta nói bà không quên món nợ, nhưng bà xin " Chuyển sang cho người khác".

Từ đó đến nay, lời nói đó của bà trở thành phương châm cho cuộc sống. Chuyển sang cho người khác là cách tốt nhất để đáp lại lòng tử tế".

2. Viết một di chúc tinh thần:

Một di chúc không nhất thiết chỉ nói về của cải vật chất. Bạn cần xét đến việc để lại di chúc tâm linh là một số bài học luân lí quan trọng. Chẳng hạn như Rabbi Moses Y.Z. Hakohen, một nhà lãnh tôn giáo vùng Lavia vào những năm 1800, đã đi chúc những lời khuyên này cho con cái và cháu chắt ông,:

• Chuẩn bị phụng sự và dâng hiến trọn vẹn cho Đấng Tạo Hóa vào sáng sớm khi vừa thức dậy.
  
• Tập cho mình thói quen đi tìm sự quân bình, chấp nhận cả lời khen lẫn tiếng chê, cả niềm vui lẫn nỗi buồn, cả nỗi đau và niềm vui sướng một cách đồng đều.
  
• Tránh đọc, nghe, hay nhìn những gì vô luân. (Chẳng hạn như sách báo phim ảnh xấu nếu nói vào thời điểm này).
  
• Mãnh liệt tin tưởng rằng Thượng Đế sẽ làm tất cả vì lợi ích cho tôi.

3. Hãy để lại dấu chân mình:

Khi chúng ta bước vào cuộc đời, chúng ta để lại nhiều loại vết chân. Một số dấu vết hữu hình như: Bằng cấp, công việc làm ăn, phần thưởng và sự thành đạt . Nhưng cũng để lại đằng sau những dấu vết ít được nhìn thấy nhưng lại là những dấu vết có tác dụng lâu dài, như giúp đỡ và tử tế với ai, tha thứ và chia sẻ tình thương với người nào. Khi thực hiện những điều vừa kể, bạn hãy vượt ra khỏi khuôn khổ gia đình và bạn hữu.

4. Lái xe cách thân thiện:

Khi ngồi lái xe, chúng ta dễ dàng không để ý đến những thái độ lịch sự nho nhỏ. Bạn hãy tập cho mình thói quen nhường cho xe khác chen vào dòng xe bạn đang chạy; tập cho mình thói quen nhẫn nại chờ cho khách bộ hành băng ngang qua lại tại các ngã tư đường; cũng như nhường cho người đi xe đạp hay người chạy bộ băng ngang qua đường. Bạn hãy giúp đỡ người lái xe đi lạc đường. Bạn dành ra một vài giây để giúp đỡ người khác thì đâu có nhằm nhò gì so với chuyện về lâu về dài.

5. Hãy có lòng thương người:

Khi đứng trước những vật lộn khổ đau trong cuộc sống, hay nỗi kinh hoàng sợ hãi của con người, xin bạn động lòng trắc ẩn mà tiếp một bàn tay xoa dịu. Bất cứ khi nào bạn thấy có một ai đang phải chống chọi với cuộc đời, xin bạn ra tay đáp ứng. Chỉ cần một hành vi nhỏ bé, có thể tạo được thay đổi lớn. Chỉ cần có sự hiện diện của bạn, có thể là nguồn hi vọng và khích lệ rồi.

6. Chăm sóc người bạn đời:

Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong cuốn sách mang tựa đề: Chạm tới an bình: Thực hành nghệ thuật yêu thương tự tâm hồn. Thiền sư Hạnh dẫn chứng: Nếu ta cẩn thận chăm sóc chu đáo người bạn đời của mình, người đó sẽ lớán lên xinh tươi đẹp đẽ. Nếu ta chăm sóc lơ là, họ trở nên héo úa tàn tạ. Để giúp cho một bông hoa lớn đẹp, chúng ta phải hiểu bản tính của loài hoa. Chúng cần tưới bao nhiêu nước ? Cần bao nhiêu ánh nắng mặt trời ?

7. Thực hành việc bác ái:

Aán định bao nhiêu phần trăm lợi tức dành ra cho việc từ thiện và tôn giáo. Muốn biết chúng ta cần đóng góp bao nhiêu, thì theo gương Gia-cóp trong Thánh Kinh đóng góp 10% lợi tức thu nhập trong tổng số những gì ông có. Nếu bạn không có khả năng đóng góp tiền bạc và lợi tức, bạn có thể xét đến việc đóng góp thời giờ và công sức.

8. Tha thứ cho ai:

Không thể có chuyện chúng ta có một đời sống luôn êm xuôi thuận buồm xuôi gio,ù không hề bị một ai xúc phạm trong đời. Khi bị kẻ khác xúc phạm, thay vì tích trữ lòng giận ghét, hãy tha thứ cho người đó. Sự tha thứ làm chấm dứt những cãi cọ, làm giảm cơn đau, phục hồi an bình, và thăng hoa đời sống tinh thần và tình cảm.

9. Xin tha thứ khi bạn sai lỗi:

Mstislav Rostropovich là nhạc trưởng của Giàn Hòa nhạc Quốc gia ở Washington DC. Ông là người đã được vinh danh nhiều lần trong vai trò của ông. Oâng tuyên bố: "Thành đạt to lớn nhất trong đời tôi là tôi có thể xin một ai đó tha lỗi cho tôi khi tôi phạm lỗi lầm. Tôi có thể cúi đầu để xin sư tha thứ. Tôi nghĩ mọi người cần phải biết làm điều này, cần phải nhận thức rằng xin tha thứ không hạ thấp phẩm giá, nhưng nâng cao linh hồn.".

10. Mở rộng cửa lòng để tìm phương cách giúp đỡ người nghèo túng:

Đang khi đi mua sắm tại một khu chợ nọ, Carol Porter và thân mẫu của cô nhìn thấy thực phẩm còn dùng được vất tràn ngập nơi thùng chứa rác. Bà mẹ của Carol mạnh dạn hỏi người quản lí xem họ có thể đem đồ ăn vất bỏ đó về nuôi đám trẻ đói ăn không, thì người quản lí liền chấp thuận. Thế là Công ti Kid-Care ra đời. Ngày nay, gần mười năm sau, Carol và người chồng của cô hàng tháng có trên 18,000 bữa ăn cho trẻ đói nghèo ở Houston Texas. Carol nói sứ mạng của công ti thật rõ ràng: "Nhằm chấm dứt kẻ đói trong đám trẻ ở Houston, và làm cho các cộng đồng khác ở khắp nơi trên toàn quốc có can đảm thực hiện tương tự như chương trình này".

11. Thực hành những cử chỉ tốt:

Vào những ngày này thì sự chăm sóc, hòa nhã và lòng quan tâm đang bị suy giảm. Để chống lại trào lưu ấy, cần gởi lời cám ơn đến những ai tử tế giúp đỡ mình. Dùng những lời "làm ơn" và "cám ơn" thường xuyên trong khi giao tiếp.

12. Sống tựa trên Luật Vàng:

Một trong những lối sống hiệu quả nhất nhằm hòa điệu với người khác và cổ võ hòa bình là tuân theo Luật Vàng:" Làm cho người khác những gì anh em muốn người ta làm cho mình" .

13. Lấy tử tế đáp trả cộc cằn:

Thế giới đầy dẫy những người cộc cằn thô lỗ. Bất cứ khi nào bạn gặp phải thái độ đó từ người khác, cố tránh né cơn cám dỗ ăn miếng trả miếng. Trái lại, lấy tử tế đáp trả cộc cằn. Bạn sẽ cảm thấy dễ chịu hơn, và biết đâu lại gây được ảnh hưởng tốt trên người khác.

14. Lướt thắng thảm kịch:

Bạn hãy trở nên can đảm hơn trước những gì xảy đến cho bạn. Cần chỗi dậy đối đầu để lướt thắng hoàn cảnh. Đây là câu tâm niệm sâu sắc của Helen Keller: "Mặc dù thế giới đầy dẫy khổ đau, thế giới cũng đầy dẫy sức lướt thắng nó" . Khi bạn lướt thắng được thảm kịch, không những bạn làm cho đời bạn được tốt đẹp hơn lên, mà còn gián tiếp cải thiện cuộc sống của người khác.

15. Trở nên người khích lệ kẻ khác:

Mỗi người có thể được lợi ích nhờ có người nào đó thường xuyên khuyến khích cổ võ bằng việc đưa ra thông điệp: ,b>Bạn có thể thực hiện được điều ấy! Người cổ võ cho ai là người gợi nguồn hứng khởi cho cá nhân đó trong việc sáng tạo, khơi dậy một tiềm năng nơi người ấy, và lướt thắng được những cảm giác không được hài lòng. Bạn hãy cầu nguyện xin Chúa giúp bạn nhận ra ai là người cần đến sự cổ võ khuyến khích họ. Người nào đó có thể là một cậu bé mới cắp sách đến trường, hay một người bắt đầu chơi một môn thể thao lần đầu; có thể là một sinh viên vừa ra trường đang tìm việc làm, hay mới nhận việc sau khi tốt nghiệp.

16. Cần một triết lý cho đời sống:

Nhiều người sống dật dờ "như thuyền không lái như ngựa không cương" , không có mục tiêu và hướng đi trong đời sống. Những kẻ đã làm cho thế giới thành một nơi tốt đẹp hơn, là những kẻ có một số triết lí đời sống hướng dẫn và lèo lái cuộc đời họ. Bạn hãy phát triển một triết kí đơn giản cho đời sống để dồn mọi năng lực tập trung vào đó. Chẳng hạn như câu nói " Sống hết mình với phút giây hiện tại và làm cho giây phút đó đầy tình thương" của Hồng Y Nguyễn Văn Thuận (Người viết bài thêm vào câu sau cùng này)

Lời Kết

Từ ngàn xưa, văn hóa Khổng Mạnh dạy rằng: "Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ". Hiển nhiên đó chính là một thông điệp nói về một thứ trật tự thế giới mới.Trật tự đó phải được bắt đầu từ chính bản thân mỗi người. Nếu bạn có ước mơ muốn "hạ quyết tâm" làm một điều gì vào mỗi dịp đầu năm mới để cải thiện đời sống, muốn cho cuộc sống mỗi ngày một thêm phong phú và nhân hóa thêm lên, muốn thế giới chúng ta đang sống mỗi ngày một thêm chan chứa đầy tình người hơn, thì năm mới là thời điểm thuận tiện như một thách đố bạn trong việc "biến ước mơ thành hiện thực" .

Nguyễn Đông-Khê